Wakacyjny czas

Dla wielu rodzin wakacje są czasem odpoczynku, spontanicznych wyjazdów i odkrywania nowych miejsc. Dla dziecka z mutyzmem wybiórczym mogą jednak wiązać się z dużym stresem. Nowe otoczenie, nieznane osoby, zmiana codziennego harmonogramu czy konieczność odnalezienia się w nowych sytuacjach społecznych mogą nasilać lęk i sprawiać, że dziecko będzie jeszcze bardziej wycofane niż na co dzień.

Nie oznacza to jednak, że należy rezygnować z wakacyjnych planów. Odpowiednie przygotowanie i świadome wsparcie ze strony rodziców mogą sprawić, że wyjazd stanie się dla dziecka bezpiecznym doświadczeniem, a nawet okazją do budowania pewności siebie i zdobywania nowych doświadczeń społecznych.

Dlaczego wakacyjne wyjazdy dla dziecka z mutyzmem wybiórczym bywają trudne?

Mutyzm wybiórczy jest zaburzeniem lękowym. Dziecko nie wybiera milczenia – jego organizm reaguje silnym napięciem w określonych sytuacjach społecznych. Im więcej nowych bodźców i nieprzewidywalnych wydarzeń, tym większy wysiłek musi włożyć w poradzenie sobie z emocjami.

Podczas wakacji zmienia się niemal wszystko:

• miejsce pobytu,
• plan dnia,
• osoby znajdujące się w otoczeniu,
• rytm posiłków i snu,
• sposób spędzania czasu.

Dla większości dzieci to ekscytująca przygoda. Dla dziecka z mutyzmem wybiórczym może to być jednocześnie źródło znacznego przeciążenia.

Rodzice czasami zauważają, że podczas wyjazdu dziecko staje się bardziej ciche, unika kontaktu z innymi dziećmi lub potrzebuje więcej czasu na oswojenie nowego miejsca. Jest to naturalna reakcja na wzrost poziomu lęku i nie świadczy o cofnięciu efektów terapii.

Przygotowania warto rozpocząć jeszcze przed wyjazdem

Jednym z najlepszych sposobów na zmniejszenie napięcia jest zwiększenie przewidywalności.

Kilka dni przed wyjazdem warto opowiedzieć dziecku:

• dokąd jedziecie,
• jak będzie wyglądało miejsce noclegu,
• kto będzie uczestniczył w wyjeździe,
• jakie atrakcje planujecie,
• jak długo potrwa podróż.

Dobrze sprawdzają się zdjęcia hotelu, pensjonatu czy domku, mapy okolicy lub fotografie plaży, gór czy placu zabaw. Dzięki temu dziecko może wcześniej oswoić się z nowym miejscem i stworzyć jego wyobrażenie.

Nie chodzi o szczegółowe planowanie każdej godziny, ale o ograniczenie liczby niewiadomych.

Nie rezygnuj z rutyny całkowicie

Choć wakacje kojarzą się z większą swobodą, dzieci z mutyzmem wybiórczym często dobrze funkcjonują wtedy, gdy część codziennych rytuałów pozostaje niezmienna.

Nie oznacza to, że plan dnia musi wyglądać identycznie jak w domu. Warto jednak zadbać o kilka stałych elementów, takich jak:

• podobne godziny posiłków,
• przewidywalna pora snu,
• codzienny moment odpoczynku,
• czas na swobodną zabawę.

Stałe punkty dnia pomagają dziecku odzyskać poczucie bezpieczeństwa nawet wtedy, gdy wszystko wokół jest nowe.

Daj dziecku czas na oswojenie nowego miejsca

Rodzice często chcą od pierwszego dnia wykorzystać każdą chwilę urlopu. Tymczasem dla dziecka z mutyzmem wybiórczym pierwszych kilka dni wyjazdu bywa przede wszystkim czasem adaptacji.

Warto pozwolić dziecku spokojnie:

• obejrzeć miejsce noclegu,
• poznać najbliższą okolicę,
• odnaleźć bezpieczne przestrzenie,
• przyzwyczaić się do nowych dźwięków i zapachów.

Dopiero gdy napięcie nieco się obniży, dziecko łatwiej podejmie aktywność i będzie bardziej otwarte na nowe doświadczenia.

Nie warto wywierać presji na nawiązywanie kontaktów podczas wakacji 

Podczas wakacji często pojawiają się sytuacje społeczne, których nie ma na co dzień. Animacje w hotelu, wspólne zabawy, zajęcia sportowe czy poznawanie nowych dzieci mogą wydawać się świetną okazją do ćwiczenia komunikacji.

Warto jednak pamiętać, że celem nie powinno być zmuszanie dziecka do nawiązywania relacji.

Zamiast zachęcać:
„Idź się przywitaj.”
„Powiedz, jak masz na imię.”
„Dlaczego nic nie odpowiadasz?”

lepiej stworzyć warunki, w których dziecko będzie mogło stopniowo oswoić sytuację.

Czasami pierwszym sukcesem będzie wspólna zabawa obok innych dzieci. Innym razem wystarczy kontakt wzrokowy, uśmiech lub udział w aktywności bez konieczności odzywania się. Każdy etap jest ważny i może stać się podstawą do kolejnych kroków.

Przygotuj dziecko na sytuacje wymagające komunikacji

Podczas podróży mogą pojawić się momenty, w których konieczna jest interakcja z innymi osobami – zameldowanie w hotelu, zamówienie lodów, zakup pamiątki czy udział w wycieczce.

Nie warto stawiać dziecka przed takim wyzwaniem bez przygotowania.

Można wcześniej wspólnie omówić, jak będzie wyglądała dana sytuacja, a nawet odegrać ją w scenki. Dzięki temu dziecko będzie wiedziało, czego się spodziewać i łatwiej poradzi sobie z napięciem.

Jeżeli dziecko nie będzie gotowe na komunikację werbalną, nie należy traktować tego jako niepowodzenia. Znacznie ważniejsze jest zachowanie poczucia bezpieczeństwa niż realizowanie założonego planu.

Pozwól dziecku odpocząć od nadmiaru bodźców

Wakacje często wiążą się z dużą liczbą atrakcji. Baseny, parki rozrywki, festyny czy zatłoczone plaże mogą być dla dziecka z mutyzmem wybiórczym bardzo obciążające.

Jeżeli zauważysz, że dziecko staje się bardziej wycofane, rozdrażnione lub zmęczone, warto zaplanować spokojniejszy dzień lub kilka godzin odpoczynku.

Chwile wyciszenia pomagają regulować emocje i zmniejszają poziom napięcia, dzięki czemu dziecko łatwiej odnajduje się w kolejnych sytuacjach społecznych.

Doceniaj odwagę, nie liczbę wypowiedzianych słów

Podczas wyjazdu łatwo skupić się na tym, czy dziecko powiedziało coś nowej osobie. Tymczasem znacznie ważniejsze jest zauważanie samego wysiłku.

Można na przykład powiedzieć:

• „Widzę, że dziś odważyłeś się podejść do grupy dzieci.”
• „To było dla Ciebie trudne, ale zostałaś/eś na wspólnej zabawie.”
• „Zauważyłam, że coraz swobodniej czujesz się w tym miejscu.”

Takie komunikaty wzmacniają poczucie sprawczości i pokazują dziecku, że sukces nie jest mierzony wyłącznie liczbą wypowiedzianych słów.

Wakacje mogą być cennym doświadczeniem dla dziecka z mutyzmem wybiórczym oraz całej rodziny

Choć wyjazdy wiążą się z wieloma zmianami, nie należy ich postrzegać wyłącznie jako źródła trudności. Wspólny, rodzinny czas pozbawiony czynników stresogennych jakimi często są pobyt dziecka w placówce stwarza najlepsze okazje do redukcji napięcia i uzyskania spontanicznej mowy. Dla dziecka z mutyzmem wybiórczym mogą stać się okazją do zdobywania nowych doświadczeń w bezpiecznych warunkach, budowania samodzielności i stopniowego oswajania nieznanych sytuacji.

Najważniejsze jest, aby nie oczekiwać od dziecka natychmiastowej adaptacji. Potrzebuje ono czasu, przewidywalności i wsparcia dorosłych, którzy rozumieją, że za milczeniem stoi lęk, a nie brak chęci do kontaktu.

Dobrze przygotowany wyjazd nie musi być próbą „przełamania” mutyzmu wybiórczego. Może natomiast stać się kolejnym krokiem w budowaniu poczucia bezpieczeństwa, sprawczości i wiary we własne możliwości.

Artykuł jest chroniony prawami autorskimi Poradni Terapii Mutyzmu ,,Mówię” z siedzibą przy ulicy ul. Bonifraterskiej 15/12, 00-203 w Warszawie.

Opracowała Aleksandra Wrześniewska.